تبلیغات
ابزار تلگرام

آپلود عکسابزار تلگرام برای وبلاگ

زبان شناسی همگانی دکتر داود مدنی و کامران درخشان - مطالب هفته اول مهر 1393

زبان شناسی همگانی دکتر داود مدنی و کامران درخشان

زبان هند و اروپایی چیست ؟

زبان هند و اروپایی چیست!؟

هرگاه شاهدهای کافی مبنی بر این‌که دو زبان در دوره‌ای زبانِ واحدی بوده‌اند فراهم گردد می‌توان از ارتباطِ وراثتی این دو زبان سخن گفت. به عبارت دیگر، می‌توان این دو زبان را به یک خانواده‌یِ زبانیِ واحد وابسته دانست. خانواده‌ی زبان‌هایِ هندواروپایی یکی از خانواده‌های زبانیِِ جهان و البته از بزرگ‌ترین‌های آن‌هاست. بیشترِ مردمِ جهان امروز، به‌عنوانِ زبانِ مادری یا زبان دوم، می‌توانند به یکی از زبان‌های این خانواده سخن بگویند.


کشف مفهوم خانواده‌ی زبانی

سِر ویلیام جونز (Sir William Jones) در سال ۱۷۸۶ در انجمن سلطنتی مطالعات آسیایی در کلکته خطابه‌ای مشهور ایراد نمود که نقطه‌یِ عطف در زبان‌شناسی تاریخی به شمار می‌رود. بخشی از این خطابه را دکتر علی محمد حق‌شناس در کتاب «تاریخ مختصر زبانشناسی» چنین ترجمه کرده‌است:
«زبان سانسکریت پیشینه باستانی‌اش هر چه باشد ساختاری شگفت‌انگیز دارد، کمال یافته‌تر از یونانی است، سترگ‌تر از لاتین است و ظریف‌تر از هر دوی آنهاست؛ با این همه هر دو، چه به لحاظ ریشه‌های فعل و چه به لحاظ صیغه‌های دستوری، شباهتی و قرابتی بسیار نزدیک‌تر و قوی‌تر از آن دارد که زاده بخت و اتفاق بتواند بوده باشد؛ شباهتی چندان نزدیک و چنان قوی که هیچ لغت‌شناس تاریخی نمی‌تواند به سنجش و آزمون سانسکریت و یونانی و لاتین بپردازد و آنگاه بدین نکته باور نیاورد که این هر سه می‌باید از سرچشمه‌ای یگانه نشات گرفته باشند؛ سرچشمه‌های یگانه که شاید دیگر اکنون در وجود نباشد. دلیلی دیگر هم هست. هرچند نه بدان محکمی که بر اساس آن می‌توان چنین فرض کرد که زبان‌های گوتیک و سِلتی و فارسی نیز خاستگاهی یگانه با سانسکریت دارند.»
تاکید جونز بر خویشاوندی زبان‌های سنسکریت، لاتین، یونانی و زبان‌های ژرمنی، سِلتی و ایرانی، روش تازه‌ای را در مطالعات زبان شناسی پدید آورد. عبارتِ «سرچشمه‌های یگانه که شاید دیگر اکنون در وجود نباشد» جرقّه‌ای بنیادین بود که مشعلی تابناک در غارِ تا-آن-زمان-تاریک زبانشناسیِ تاریخی برافروخت. معیارهایی علمی توسعه یافت که بر پایه‌یِ آن‌ها، زبان‌ها در خانواده‌هایی زبانی گنجانده می‌شدند و در این خانواده‌ها، بسته به میزان همانندی‌ها، نسبت‌هایی دور یا نزدیک با هم می‌یافتند. بر این اساس خانواده‌هایِ زبانیِ بسیاری در جهان شناسایی گردیدند. امّا «سرچشمه‌یِ یگانه»یِ زبان‌هایی که جونز بدان‌ها پرداخته زبانی است که هندواروپایی نام گرفت. این بدان معناست که خانواده‌یِ زبان‌هایِ هندواروپایی تنها یکی از خانواده‌های زبانی جهان است. هیچ اثر نوشتاری از این زبان در دست نیست؛ امّا بر پایه‌ی اصول دانش زبان‌شناسی تاریخی آن را با مطابقت دادنِ زبان‌هایِ نو و کهنِ این خانواده بازسازی نمودند.



مردمان هندواروپایی

بر اساسِ نظریه‌ای که محلّ جدل‌های بسیاری بوده، مردمان هندواروپایی در آغاز در سرزمین‌هایی می‌زیسته‌اند که در کرانه‌هایِ دریای سیاه یا جنوبِ سیبری بوده. با گذر زمان، رفته‌رفته به دلیل‌هایی چند، این مردم از هم جدا شده و هر یک به سویی می‌کوچند. فاصله‌هایِ جغرافیایی و اقتضاهایِ زیستی هر یک از این گروه‌هایِ کوچ‌کرده سبب می‌گشت تا زبانشان پیوسته از زبان دیگر هم‌زبانان هندواروپاییشان فاصله بگیرد. این فاصله‌ها به احتمال، در آغاز لهجه‌ها و در نهایت زبان‌هایی به‌کل جدا پدید آورد. امّا پدیده‌ها و مفهوم‌هایی بنیادین در این زبان‌ها بودند که از این دگرگونی‌ها جانی سالم‌تر به در برده‌اند. برای نمونه نام عضوهای بدن، نام نسبت‌های خانوادگی، برخی پدیده‌های طبیعی، عددها و... از این جمله‌اند.

نامِِ هندواروپایی

نامِِ هندواروپایی به این دلیل برایِ این زبانِ فرضی برگزیده شد که این مردمان پس از مهاجرت‌های بزرگ خود، در سرزمین‌هایی از هند تا اروپا سُکنا گزیدند. از این رو نامِ این دو منتهاالیه جغرافیایی که به این شکل در کنارِ هم قرار داده می‌شد برای آن مردم و زبانِ فرضیشان در نظر گرفته شد. پژوهش‌گرانِ آلمانی که نقشی اساسی در بالاندن این دانش داشتند، نامِ هندوژرمنی ( Indogermanisch) را برای این مفهوم به کار می‌برند. استدلال آنها این است که در یک سویِ این حوزه‌یِ جغرافیایی زبان‌های شاخه‌یِ هندی و در سویِ دیگر ایسلندی صحبت می‌شود که زبانی از شاخه‌یِ ژرمنی است؛ پس نامِ هندوژرمنی، می‌تواند به گونه‌ای دیگر گویای طیف زبانیِ این خانواده‌یِ بزرگ باشد. پیش‌تر نامِ آریایی نیز برای این خانواده‌ی زبانی کاربرد داشت. در حالی که زبان‌هایِ آریایی یا هندوایرانی تنها یکی از شاخه‌هایِ خانواده‌ی بزرگِ هندواروپایی را شکل می‌دهند؛ یعنی کاربرد این نام برای کلِ خانواده نادرست است. امروزهِ نامِ آریایی تنها به همان شاخه‌ی هندوایرانی اطلاق می‌گردد.

وضعِ زبان‌های هندواروپایی در جهان امروز

امروزه بیشتر سطحِ زمین زیرِ پایِ مردمانی است که یا زبانشان هندواروپایی‌ست و یا یک زبانِ هندواروپایی زبانِ رسمیِ سرزمینشان است؛ یعنی یا خود از نژادی هندواروپایی نیستند یا نژادِ پیش از آمدنِ هندواروپایی‌ها رفته‌رفته در میانِ زبان و نژادِ هندواروپایی تحلیل رفته. این بدان دلیل است که مردمان هندواروپایی در تسخیر سرزمین‌هایِ دیگر موفّق‌تر از دیگران بوده‌اند. این مسأله به نابودی یا نَوان‌شدگیِ دیگر خانواده‌هایِ زبانیِ انجامیده. برایِ نمونه زبانِ عیلامی/ ایلامی که زبانی مستقل بوده‌است، یعنی زبانی دیگر یافت نشده که با آن در یک خانواده جای داده شود، امروزه جایِِ خود را به زبان‌هایِ ایرانی داده که خود از زبان‌هایِ هندواروپایی‌اند. یکی از زبان‌هایِ رسمیِ سلسله‌یِ ایرانیِ هخامنشی عیلامی/ ایلامی بوده‌است. به‌عنوانِ نمونه‌یِ دیگر می‌توان زبان‌هایِ پرشمار سرخ‌پوستانِ آمریکا را مثال آورد که تا سرحدّ مرگ به دست انگلیسی، اسپانیایی، پرتغالی و فرانسوی، که هر چهارتایشان هندواروپایی هستند، ضعیف گشته یا به‌کلّ از میان رفته‌اند.

شاخه‌های خانواده‌ی زبانیِ هندواروپایی

  1. زبان‌های آناتولیایی یا آناتولی
    • زبان هیتی یا هیـتّی (انگلیسی: Hittite): این زبان از مهم‌ترین زبان‌ها در مطالعه‌هایِ هندواروپایی است. سندهار بسیاری از آن به جا مانده که پیشینه‌یِ برخی به ۱۳۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد؛ یعنی از وداها نیز کهن‌ترند و به این ترتیب، کهنترین سندهایِ خوانده‌شده‌یِ هندواروپایی هستند. به دلیل‌هایِ برشمرده، هیتی در بازسازی زبانِ هندواروپاییِ مادر بسیار پراهمّیت بوده‌است.
    • زبان لوویایی (انگلیسی: Luwian)
    • زبان لیدیایی (انگلیسی: Lydian)
  2. زبان‌های تُـخاری: تُـخاری در متن‌هایی مشاهده گردیده که به سده‌یِ هفتم پس از میلاد برمی گردند و در آسیای مرکزی از خاک بیرون کشیده شده‌اند. از زبان‌هایِ منفردِ هندواروپایی‌ست؛ یعنی در شاخه‌یِ تُـخاری تنها زبانِ تُـخاری وجود دارد.
  3. زبان‌های هندوایرانی یا آریایی
  4. زبان‌های هِـلِـنی
  5. زبان‌های ایتالی
  6. زبان اَرمَـنی
  7. زبان‌های بالت‌واسلاوی
  8. زبان‌های ژِرمَـنی
  9. زبان آلبانیایی
  10. زبان‌های سِـلتی



  • نظرات() 
  • واژه های پارسی در انگلیسی


    در زیر تعداد دیگری از واژه های انگلیسی که هم ریشه با زبان اوستایی و فارسی باستان هستند ذکر میشود. درسمت چپ واژه انگلیسی و در سمت راست واژه اوستایی معادل آن آمده است:

    میانه، متوسطmedium : maidi) ) گاو(cow : gāw)  دانستن ( wit,witness : vid) 


    سوم (third : thrita ) دزدی کردن (thieve : tevi ) تشنه (thirsty : tershna ) 

    پردیس (paradise : paradaesa) پهلو، کنار(para : para ) گاز گرفتن (gnaw : ghana )

    سپس (then : athan ) آنجا (there : athra )

    نگهبانی، پاسداری (patrol : pathra) رفتن (go : ga)  بالای ( on : ana )
    مرگ و میر، مردار(mortāl : mereta)  آگاه ( wise : vista) 
    چراگاه (pasture : vāstrā) رویش، نمو(growth : urutha) 
    بد (bad : vat) ناو، کشتی بزرگ جنگی (nāvy : nāvya) 
    تب مالاریا (tap : tapa)  آبیاری کردن (irrigate : arikhti) 
    کشیدن (carry : karish) خزیدن (creep : khrap) 
    نشان، علامت ( mārk : mahrka) ایستادن ( stand : stāt) ایست کردن ( stay : sta)

    رگ، پی ( sinew : sna) ابرو (brow,eyebrow : brvat) گوشه (corner : karana) 
    بها، ارزش (price : pereska) نیست ( not : navat) ترسناک، هولناک ( drāmātic : dramna) 
    جاسوسی کردن (spy : spas) لباس، جامه (vest : vastra) راست (ortho : ereta) 
    کالبد(corpse : kehrpa) نخستین (first : fraeshta) جوان ( young : yuvan) نه ( no : na)  
    ناف (nāvel : nāf) پا ( foot,poda : pada) خوردن ( eat : ad )

    بودن (be : bi,bu)  سرزمین (country : kant)  پر(full : puiri) مقدس (saint : spanta) 
    سگ آبی ( beaver : bavri) خرچنگ ((crab : kahrpu 
    نرم کردن، در زبان پهلوی سفتن (soft : sifat) آرزو کردن (wish : ish)


    تبدیل حرف س هند و اروپایی به خ  در زبان اوستایی:
     

    شیرین (sweet : khvaiti) خواندن  صدا کردن ( sound : khvand) 
    خواهر ( اوستایی : khvānghar ، سانسکریت : svāsar، انگلیسی باستان : seoser، انگلیسی کنونی :sister ) 

    ستاره (star : akhtar ).


    ریشه واژه زن در چند گویش کنونی و زبانهای اروپایی:
     

    در فارسی: زن zan    در مازندرانی: زنا  zena    در گیلکی: زنای zenai    در کاشانی: جن  jen     
    در لکی: ژن jhan      در طالشی: ژنی jheni      در کردی: ژنی jheni 
    در اوستایی: جنی jeni     در روسی: ژنی jheni    در لاتین: ژنی jheni



  • نظرات() 
  • تازه های بسته جدید التالیف زبان انگلیسی اول و دوم متوسطه

       

     تازه های بسته جدید التالیف زبان انگلیسی دوم متوسطه (هشتم)






        
      
      

     تازه های بسته زبان انگلیسی اول متوسطه (هفتم)

      
      
      
      
      

     





  • نظرات() 
  • پژوهشی درباره ی اصول زبان شناسی در کلام وحی (قرآن)


    پژوهشی درباره ی اصول زبان شناسی در کلام وحی (قرآن)

    مقاله 4، دوره 3، شماره 7، بهار 1391، صفحه 65-80  XML اصل مقاله (179 K)
    نوع مقاله: مقاله پژوهشی
    چکیده
    زبان، شاهکار خلقت الهی، نهادی است اجتماعی که در کنار نقش اصلی خود- ایجاد ارتباط- دارای نقش­هایی چون تکیه­گاه اندیشه، نقش ما فی الضمیر و... است که در علم زبان شناسی، اصول  و شاخه­های  مختلفی را به خود اختصاص داده است. در کتاب آسمانی مسلمانان- قرآن - لفظ زبان یا معادل عربی آن«لسان»، بارها تکرار شده و  درباره­ی پیدایش زبان و خدادادی بودن آن، اعضای مرتبط با تکلم با تأکید بر زبان و لب ها، صراحت و روشنی  کلام الهی، زبان حال و زبان قال و عربی بودن زبان قرآن، سخن به میان آمده که با نگاهی  محققانه و دقیق اصول زبان شناسی نهفته  در آن آشکار می­شود.
    کلیدواژگان
    زبان؛ زبان شناسی؛ پیدایش زبان؛ قرآن؛ تکلم



  • نظرات() 


  • دانلود کتاب زبان شناسی مقاله زبان شناسی

    با نام و یاد خداوند متعال تارنمای زبان شناسی دکتر مدنی در جهت رشد و گسترش رشته زبان شناسی در اردیبهشت 1392 راه اندازی شد.
    Dr.madanilinguist@gmail.com

    دکتر داود مدنی - کامران درخشان


    آخرین پست ها


    آمار وبلاگ

    • کل بازدید :
    • بازدید امروز :
    • بازدید دیروز :
    • بازدید این ماه :
    • بازدید ماه قبل :
    • تعداد نویسندگان :
    • تعداد کل پست ها :
    • آخرین بازدید :
    • آخرین بروز رسانی :




    کدبازان>